Najgorsza recesja od 25 lat?

Załącznik 10618 Września 2007 roku Fed obniżył docelową stopę podstawową o 50 punktów bazowych (0.5 punkta procentowego) z 5.25% do 4.75%. Ten ruch zaskoczył analityków, którzy spodziewali się skromniejszej obniżki o 25 bunktów bazowych.

Dla zaznajomionych z austriacką teorią cykli koniunkturalnych opracowanej przez Ludwiga von Misesa i rozwniętej przez Friedricha von Hayeka, "stymulacja" fundowana przez Fed jest złowieszczym znakiem. Nie tylko utoruje ona drogę dla znacznie wyższej inflacji cen niż Amerykanie widzieli od dziesięcioleci, ale też zaostrzy to, co może okazać się najgorszą recesją od 25 lat.

Jak Fed "ustala" stopy procentowe

Zanim przejdziemy do omawiania historii manipulowania stopami procentowymi przez Fed, przyda nam się mały wstęp. Kiedy ludzi mówią że Fed zrobił to czy tamto ze "stopami procentowymi", mają na myśli konkretnie docelowe stopy podstawowe. Na tym rynku Rezerwa Federalna nie jest ani pożyczkodawcą, ani pożyczkobiorcą. Stopa podstawowa określa oprocentowanie pożyczek rezerw jakie banki udzielają sobie nawzajem. Przypomnijmy sobie, że w naszym systemie rezerwy cząstkowej, Fed nakazuje by banki utrzymywały pewną część swoich funduszy jako rezerwy (jako gotówka w swoich skarbcach lub depozyt w samym Fedzie) w celu "pokrycia" wszystkich depozytów. W dowolnej chwili są banki, które mają więcej rezerw niż potrzebują i banki, które mają ich mniej. Banki z nadmiarem rezerw mogą więc wypożyczyć, tym z niedomiarem, a roczna stopa procentowa tych pożyczek nazywana jest stopą podstawową.

Mamy tu jednak pewną komplikację: sam Fed wypożycza rezerwy bankom, ale robi to poprzez tak zwane "okno dyskontowe", a odnosząca się do tych pożyczek stopa procentowa nazywana jest stopą dyskontową. Tradycyjnie Fed utrzymywał pewien odstęp między stopą dyskontową a podstawową, żeby zachęcić banki by pożyczały fundusze od siebie, zamiast od (droższego) Fedu. Niektórzy czytelnicy mogą pamiętać, że w połowie sierpnia Fed uciął stopę dyskontową zachęcając banki do pożyczania od niego, w celu przywrócenia płynności i uspokojenia rynków kredytowych.

To jak Rezerwa Federalna ustala stopę dyskontową jest dość jasne: skoro to Fed wypożycza te rezerwy, może żądać takiego oprocentowania, jakiego tylko zapragnie (choć oczywiście jeśli byłoby zbyt wysokie, mogło by nie być na nie chętnych). Ale jak w takim razie Fed ustala stopę podstawową, jeśli nie bierze bezpośredniego udziału w tym rynku? Czy jest ona egzekwowana w ten sam sposób w jaki rząd czasami ustala np. czynsz mieszkań, albo płacę minimalną?

Ten proces jest dużo bardziej skomplikowany. Krótko mówiąc: Fed może kontrolować ilość rezerw trzymanych przez banki, a więc pośrednio kontrolować cenę po jakiej banki pożyczają sobie rezerwy. Jeśli Fed uważa że banki każą sobie płacić za dużo za wypożyczenie rezerw - innymi słowy jeśli stopa podstawowa jest wyższa od zakładanego celu - wtedy Fed rozpocznie "operacje na otwartym rynku", kupując obligacje rządu USA od banków. Fed płaci za te zakupy dodając odpowiednie kwoty na kontach jakie sprzedające banki mają otwarte w Fedzie.

To jest dokładny punkt wejścia dla nowych pieniędzy, które Fed tworzy z powietrza. Czyli jeśli Fed kupi (powiedzmy) $1 milion w obligacjach od banku XYZ, bank XYZ oddaje obligacje, ale widzi, że depozyt na koncie w Fedzie zwiększa się o $1 milion. Ale Fed nie przelał tych pieniędzy z innego konta, po prostu zwiększył elektroniczny wpis reprezentujący całkowite rezerwy banku XYZ. W całym systemie bankowym nie ma debetu wyrównującego tę transakcję. Bank XYZ ma więc o $1 milion większe rezerwy, ale nie pomniejszyło to rezerw żadnego innego banku. Może więc wypożyczyć je innym bankom, albo swoim klientom (właściwie, to przez system rezerw cząstkowych, ten milion może zamienić się w $10 milionów pożyczek dla klientów). Podaż pieniądze wzrosła co wymusza wzrost cen mierzonych w dolarach.

Ale wracając do tematu, wstrzyknięcie nowych rezerw w oczywisty sposób zwiększa ich podaż, a więc (w pozostałych warunkach niezmienionych) obniża oprocentowanie pożyczek jakie bank XYZ udzieli innym bankom. Operacja otwartego rynku pozwoliła więc obniżyć rzeczywistą stopę podstawową do poziomu założonego przez Fed. Oczywiście można też pójść w drugą stronę, jeśli rzeczywista stopa podstawowa jest zbyt niska, Fed sprzedałby obligacje bankom, niszcząc w ten sposób część całkowitych rezerw w systemie.

Austriacka teoria cykli koniunkturalnych

Według Ludwiga von Misesa i jego zwolenników cykl boomów i krachów nie jest nieodłączną częścią wolnego rynku, jest raczej wywołana przez rządową interwencję w rynki kredytowe, a konkretnie przez manipulację stopami procentowymi. Rząd wywołuje boom kiedy wprowadza nowy kredyt do systemu (obniża stopy procentowe), po czym nieutrzymywalne, nieekonomiczne inwestycje, które zostały wprowadzone w ruch, wymuszają krach w przyszłości

Następujący wykres ilustruje Misesowskie wyjaśnienie. Zwróćmy uwagę, że nie ma na nim wrześniowych cięć.

Załącznik 107

Ogólnie rzecz biorąc wykres pokazuje odwrotną zależność między dwiema zmiennymi. Jest to zgodne ze "zdroworozsądkowym" poglądem, że cięcie stóp procentowych stymuluje gospodarkę, a podnoszenie ich ją hamuję. Jednak podejście austriackie pozwala na zrozumienie prawdziwych przyczyn cyklu boomów i krachów. Innymi słowy większość komentatorów finansowych uważa, że dzisiejsze cięcia stóp procentowych wpłynie na dzisiejszy wzrost gospodarczy, koniec tematu. Ale jeśli poprzedni boom doprowadził do wielu złych inwestycji (dla których nie ma odpowiedniej struktury kapitałowej), musi mieć miejsce krach, który je oczyści.

Ujmując to w jeszcze inny sposób: większość ekspertów uważa, że jeśli Fed trzymałby stopy procentowe nisko, nigdy nie mielibyśmy wysokiego bezrobocia, mielibyśmy po prostu wysoką inflację. A jednak niedawne doświadczenia pokazują, że jest to bardzo błędne przekonanie. Fed nie stworzył obecnych problemów "odpowiedzialnie" podnosząc stopy procentowe. Stopa podstawowa była na poziomie 5.25% już od jakiegoś czasu, kiedy nagle pękła bańka mieszkaniowa, załamując rynek pożyczek hipotecznych i "zmuszając" Fed do działania.

Patrząc na powyższy wykres, można zrozumieć pogląd, że najgorsze dopiero przed nami. Po wzięciu poprawki na inflację cen okazuje się, że we wczesnych lata 2000-nych stopy procentowe były najniższe od kadencji Cartera. Wielu czytelników może pamiętać poważne recesje lat 1980 i 1982 następujące po tym okresie.

Podsumowanie

Według Austriaków cykl koniunkturalny jest powodowany przez sztuczne utrzymywanie stóp procentowych przez Fed, które sprawiają że firmy się rozwijają, zatrudniają więcej pracowników i kupują zasoby, mimo że dane inwestycje nie są niemożliwe do utrzymania przez obecną podaż oszczędności w gospodarce. Im większe "stymulowanie" tym bardziej błędne inwestycje.

W latach 2001-2004 Fed utrzymywał (realne) stopy procentowe na najniższym poziomie od późnych lat 1970-tych. Jedną z konsekwencji, która już się pojawiła jest bańka mieszkaniowa. Jednak poważniejsza likwidacja wydaje się być możliwa do uniknięcia. Niedawne cięcia mogą odłożyć dzień sądu, ale sprawią, że korekta będzie o tyle trudniejsza.

Robert. P. Murphy - 01.10.2007
Oryginał - http://mises.org/daily/2728
Tłumaczenie - Ivan Ivanov